موانع توسعه 

برای بررسی موانع توسعه اول باید به تعریف توسعه و اهداف آن بپردازیم تا با مشخص شدن اهداف توسعه موانع دستیابی به آن بررسی گردد.

تعریف توسعه:توسعه در لغت به معنای رشد تدریجی در جهت پیشرفته شدن و قدرتمند شدن حتی بزرگتر شدن است(فرهنگ لغات آکسفورد2000)

توسعه کوششی است برای ایجاد تعادلی تحقق یافته یا راه حلی است در جهت رفع فشارها و مشکلاتی که پیوسته بین بخشهای مختلف زندگی اجتماعی و انسانی وجود دارد.

یکی از نظریه پردازان توسعه در تعریف توسعه می گوید توسعه را باید بر حسب پیشرفت به سوی اهداف رفاهی نظیر کاهش فقر،بیکاری و نابرابری تعریف کنیم.

اهداف توسعه:

در سال 2000 در شهر نیویورک مجمع عمومی سازمان ملل با حضور تمامی کشورهای عضو از جمله 147نفر از سران کشورها تشکیل شد و ۸ هدف اساسی به عنوان اهداف توسعه هزاره سوم مشخص گردید که عبارتند از

۱- از میان بردن فقر و گرسنگی شدید

۲- دستیابی به آموزش ابتدایی برای همه و جهان

۳- تقویت برابری زن و مرد و توانمند سازی زنان

۴- کاهش مرگ و میر کودکان

۵- بهبود سلامت مادران

۶- مبارزه با ایدز،مالاریا،سرخک و سایر بیماریها

۷- تضمین پایدار زیست محیطی

۸- ایجاد یک مشارکت جهانی برای توسعه

برای دستیابی به این اهداف ابزار و لوازمی مورد نیاز است که فقدان آنها  میتواند مانع تحقق این اهداف باشد.

بنابراین آگاهی از موانع توسعه یک ضرورت است که باید اول موانع توسعه را شناخت و بعد در جهت از بین بردن این موانع اقدام کرد.

مهمترین عوامل توسعه یعنی منابع طبیعی،تکنولوژیکی و مالی مهمترین و با ارزشترین آن نیروی انسانی متخصص و متعهد  است که اگر همه عوامل توسعه مهیا باشد  اما سرمایه انسانی با انگیزه و آموزش دیده نباشد دستیابی به اهداف توسعه امکان پذیر نمی باشد.

از دیدگاه اسلام انسان موضوع و محور توسعه است. پس اهداف توسعه باید متضمن رشد و ارتقای انسان به عنوان محور توسعه باشد.

بنابراین یکی از موانع توسعه محدودیت آزادی انسانها در جامعه است. یعنی هرچه میزان آزادی به مثابه آزادی (توسعه عصاره امکانهای آزادی لست) آزادی نه فقط  اهداف اولیه توسعه بلکه از جمله ابزارهای اصلی توسعه است.

مشارکت مردم نیز در سرنرشت اجتماعی,سیاسی و فرهنگی خویش از دیگر عوامل مهم توسعه است.

هرچقدر مردم در مشارکتهای اجتماعی و سیاسی محدودیت داشته باشند سطح توسعه کاهش می یابد. پس هر حرکتی و هر برنامه ای که باعث بی انگیزگی وبی تفاوتی مردم در مشارکتهای اجتماعی و سیاسی باشد این برنامه وحرکت مانع توسعه است.

مشارکت مردم هم از طریق نهادهای مدنی مثل وجود احزاب سیاسی و رسانه ها و مطبوعات مسایل و انتخابات آزاد و هم از طریق نهادهای مردمی امکان پذیر است.

یکی دیگر از موانع توسعه سلب اعتماد مردم از مسؤلان است. هرچه میزان اعتماد اجتماعی کمتر باشد سطح توسعه در کشور پایین است. لذا حفظ اعتماد مردم از عوامل مهم توسعه می باشد. اگر مردم تصمیم گیرنده اصلی برای اداره امور کشور هستند باید صادقانه موانع و مشکلات به اطلاع آنان رسانده شود واز نظراتشان برای دفع موانع استفاده گردد.اعتماد مردم سرمایه بسیار ارزشمندی است که باید این سرمایه به هر قیمتی حفظ شود. که حفظ این سرمایه با اعتماد متقابل مردم و مسؤلان امکان پذیر است.

توزیع نابرابر قدرت در جامعه هم یکی از موانع توسعه است. هرچه نابرابری در قدرت بیشتر باشد سطح توسعه پایینتر است.لذا قدرت باید از طریق مشارکت همه جانبه مردم و از طریق انتخابات آزاد و سالم و در یک فضای برابر رقابتی بین احزاب و گروههای قانونی تقسیم شود.

برگزاری یک انتخابات آزاد که هم افراد واجد شرایط جامعه بتوانند به عنوان انتخاب شونده و انتخاب کننده حضور داشته باشند عانل توسعه و پیشرفت کشور لست.

اما ایجاد محدودیت برای انتخاب شدگان و انتخاب کنندگان باعث توزیع نابرابر درآمد و قدرت و ثروت در جامعه است.باید فرایند برنامه ریزی اقتصادی طوری باشد که همه افراد در حد توان و استعداد خود بتوانند در رقابتهای اقتصادی شرکت کننده ایجاد انگیزه و فراهم آوردن خلاقیت و ابتکار برای افراد جامعه از وظایف مهم دولت در هر کشوری است.

توزیع عادلانه درآمد با عرضه مجانی خدمات فرق دارد.توزیع عادلانه درآمد فراهم نمودن زمینه فعالیت و اشتغال می باشد اما عرضه مجانی خدمات باعث کاهش انگیزه و فعالیت و فراهم نمودن زمینه تنبلی افراد جامعه و در نهایت تمرکز توسعه می باشد.

 

یکی دیگر از موانع توسعه پایین بودن سطح خردورزی در جامعه است.توسعه با استفاده از خرد جمعی و استفاده از تجارب و دانش مدیران با تجربه و دلسوز و متعهد امکان پذیر است. افراد صاحب نظر و متخصص در رشته های مخالفو مدیران لایق و با تجربه از سرمایه های گرانسنگ یک کشور هستند که بای, از دانش و نظرات آنان در حل مشکلات کشور استفاده شود. بی توجهی به نظرات صاحبنظران و تجربه پیشکسوتان علم و دانش از موانع توسعه است.

البته موانع توسعه خیلی بیشتر از مطالبی است که ذکرگردید و بررسی همه آنها نیز در این مقاله نمی گنجد و نه حقی با بضاعت اندک توان بررسی همه آنها را دارم و دراین خصوص نظریه های مختلفی توسط صاحبنظران و اساتید فن مطرح شده است اما باز هم جا دارد که اساتید و پژوهشگران در این رابطه نقد و بررسی بیشتری داشته باشند و مجریان امور کشور هم با استفاده از نتیجه این تحقیقات و پژوهش در جهت رفع موانع توسعه بکوشند تا مسیر توسعه و پیشرفت هموار گردد.

                                                                علی یعقوبی

                                                                 نماینده سابق مجلس شورای اسلامی