استان همدان با وسعت ١٩۵٠٠ کیلومترمربع و میانگین بارندگی ٣۵٠ میلیمتر در اقلیم نیمه خشک سرد واقع است. بطور کلی دشتهای مرکزی همدان شامل چهار دشت بهار – همدان ، کبودراهنگ، قهاوند و رزن- فامنین است که کم و بیش دارای ارتباط هیدرولیکی با یکدیگر بوده و می توان آنها را یک واحد هیدروژئولوژی درنظر گرفت . زهکش این دشت ها از طریق رودخانه قره چای از حوزه آبریز خارج می گردد. فروچاله های حادث شده دشتهای همدان که عموما" به نام فروچاله های همدان شناخته می شوند. در دشتهای کبودراهنگ و فامنین(درسطح کلی حدود 1823 کیلومترمربع تا حوالی شمالغربی دشت قهاوند در شمال همدان) قرار دارند

زمین شناسی منطقه زاگرس یکی از پنج زون ساختاری اصلی ایران است. منطقه زاگرس را می توان به سه زون ساختاری دشت خوزستان زون چین خورده ساده و زون تراستی تقسیم کرد. دشت های کبودراهنگ و فامنین دو دشت از چهار دشت اصلی استان همدان هستند که در بخش شمالی زون اصلی تراست زاگرس قرار می گیرند.

 

 

 این منطقه اسلیتهای دگرگونی تریاس-ژوراسیک، سنگ آهکهای تاحدودی دگرگون شده کرتاسه و توالی های دگرگون نشده ترشیاری تا عهد حاضر در آن رخنمون یافته اند.آهکهای کرتاسه با دو رخساره بخش فوقانی متشکل از شیل و آهک‌های مارنی در شمال شرقی سراوک و قسمت تحتانی متشکل از آهک های توده‌ای اربی‌تولین‌دار عمدتاً در جنوب و جنوبغربی دشت کبودراهنگ - فامنین در منطقه کوریجان رخنمون یافته اند. رسوبات دوران سوم در حواشی دشتهای فوق صرفنظر از بیرونزدگی محدودی از تشکیلات ائوسن از تناوب توف سبز و مارن عمدتاً شامل بیرونزدگیهای الیگومیوسن است که تناوب لایه‌های مارن، ماسه‌سنگ در رخساره قسمت تحتانیomqm و سازند قم omq رخساره فوقانی را شامل می گردد. رسوبات دوران چهارم شامل قشر گسترده‌ای از رسوبات آبرفتی است که به شکل لایه پوششی overburden با ضخامت متغیر بین 50 تا حداکثر 150 متر سنگ بستر دشتهای فوق را می‌پوشاند این نتایج از بررسی های ژئوفیزیک و نتایج چاههای اکتشافی به دست آمده است. تکتونیک و زمین شناسی ساختاری: شکستگی های بزرگ منطقه در عکس های هوایی دو امتدادE N50 وE N160 و درز و شکاف های طاقدیس ها و ناودیس های منطقه و سنگ های قدیمی تر اطراف همه کسی (جنوب فامنین)، غرب و شرق قهاوند سه امتداد N50E،N130E وE N160 را نشان می‌دهند. در منطقه همه کسی، گسل همه کسی با راستاى W64N شناسائى گردید که برخی از فروچاله ها در امتداد آن به وجود آمده اند. وجود یک گسل مدفون احتمالی Buried Fault با امتداد SE-NW به طول حدود 25 کیلومتر همراه با یک زون خرد شده ناشی از حرکات تکتونیکی، مرز بارزی بین سنگ بستر آهکی مارنی و مارنی را عمدتاً در قسمت میانی دشتها نشان میدهد که این خود زمینه ساز گسترش سیستم درز و شکافها و ارتباط آن با حفرات و معابر عمقی در توده سنگ پی را مهیا نموده است. این زون عمدتاً منطبق بر مسیر یک سری کانال های مدفون عمقی دوران چهارم است که احتمالاً بر اثر فرسایش شدید زون گسل در سنگ بستر آهکی و آهکی مارنی بوجود آمده و حداکثر ضخامت آبرفت را در منطقه نشان می دهند. وجود برش گسل متشکل از مصالح خرد شده آهکی حاوی ریز حفرات در طول منطقه گسل که با نتایج حاصله از حفر گمانه اکتشافی در مجاورت فروچاله جهان‌آباد همخوانی دارد با وضعیت لایه‌های زیرسطحی در پروفیلهای ژئوالکتریک تطبیق داشته و میتواند از دلایل اصلی بالا بودن پدیده فرسایش عمقی در این محدوده از سنگ بستر و نهایتاً ایجاد کانال مدفون زیرسطحی منطبق با زون گسل در دشت های مورد مطالعه باشدماهیت زمین شناسی: سنگ شناسی بر اساس مشاهدات صحرایی،نتایج حفاری و لوگ زمین شناسی یک حلقه گمانه اکتشافی آهکهای سازند قم در زیر رسوبات آبرفتی قرار داشته و سنگ کف منطقه را تشکیل می دهند. سنگ کف آهکی در اطراف روستای همه کسی برونزد یافته است. علاوه بر این بررسی مقاطع نازک سنگ آهکهای سازند قم منطقه حاکی از غلبه بلورهای کربنات کلسیم بوده ضمن اینکه در این مقاطع بلورهای تبلور مجدد یافته همراه با سیمانی شدن، کوارتز تخریبی و آثاری از قطعات فسیل نومولیتها نیز دیده می شوند.حدود 20 تا 25 درصد حجم سنگ را حفره و فضاهای انحلالی تشکیل می دهند که عاملی موثر در توسعه کارست در سنگ کف محسوب می شوند. ژئوتکنیک یکی از مهم ترین عوامل طبیعی در نشست و ایجاد فروچاله ها و همچنین نرخ تشکیل آن ها شرایط سطح ایستابی و تغییرات آن است. این عوامل باعث اختلال در تعادل بین تنش های قائم و نیروهای نگهدارنده ستون خاک می گردند. برای درک شرایط ستون خاک در دشت فامنین گمانه ای اکتشافی با قطر 4 اینچ و عمق 115 متر با روش حفاری دورانی بدون استفاده از گل و با نمونه گیری دست نخورده در هر 5/1 متر در فاصله 15 متری فروچاله (6F-1) روستای جهان آباد حفاری گردید. ضخامت آبرفت 94 متر و خاک عموما" ریزدانه بوده و نوع خاک از سطح به عمق و تا سنگ کف تناوبی از رس سیلتی و سیلت رسی با میانلایه هایی از ماسه رسی و ماسه سیلتی است (بر اساس طبقه بندی یونیفاید) خاک دارای کشسانی متوسط و حد روانی آن از 2/31 تا 2/47 است. عمق سنگ کف در 94 متری بوده و در این عمق سنگ کف از سنگ آهکهای سیمانی خرد شده (برش آهکی) با حفره های کوچک تشکیل شده است. اندازه حفره ها از عمق 109 تا 115 متری افزایش می یابد. سطح ایستابی در عمق 5/109 متری بوده و حاکی از عدم اشباع بودن آبرفت است. از منظر مهندسی کارست این منطقه را می توان جزو دسته کارست بالغ تا رده کارست پیچیده دسته بندی کرد.این امر ناشی از حضور تعداد زیادی درز و شکاف، دولینهای انحلالی ، برجکهای کارستی در رویه سنگ و حفره ها و مغاره ها در توده سنگ است.تغییرات سطح ایستابی باعث ایجاد تغییراتی در تنش موثر می گردد. تنش القایی در حفره های کف آبخوان آبرفتی یا در بالای آبخوان کارستی را می توان از معادله بالا محاسبه کرد.شکل 3-2 مدل فرضی ژئوتکنیکی و تغییرات تنش موثر بالای سنگ کف کارستی با مفروضات گفته شده را نشان می دهد. با کاهش سطح ایستابی در این ناحیه تغییراتی همچون کاهش یا حذف buoyant support و تنش طبیعی(فشار رو به بالا)، تشدید تنش موثر بر ستون خاک در قاعده می گردد یعنی تنش موثر از 1000 تا 1400 در شروع و انتهای افت سطح ایستابی افزایش می یابد، تحکیم طبیعی خاک ناشی از نشست زمین،افزایش تنش در سقف حفره ها ، غارها و مغاره ها در سنگ کف آهکی یا حفره های ایجاد شده در قاعده آبخوان آبرفتی در شرایط زیرسطحی حادث شده و نهایتا" تنش موجب ریزش می گردد. بیشتر فروچاله در پلان شکلی دایره ای و گاهی اشکالی بیضی وار دارند که می تواند ناشی از ساختارهای تکتونیکی و عمدتا" درزه ها و گسلها باشد. فروچاله ها در زمان تشکیل شکلی مخزوطی داشته که قاعده مخروط در عمق قرار دارد.با افزایش سن فروچاله ها و ریزشهای بعدی دیواره ها شکل انها به استوانه ای تغییر می یابد.بر اساس شواهد افراد محلی بیشتر این فروچاله ها ناگهانی و آب چاه مجاور آنها مغشوش شده است.برخی از بررسیها حاکی از نشست متوسط زمین در این ناحیه حدود 45 سانتمیتر در 8 سال  است. بالا آمدن حاشیه سیمانی پیزومترها شاهدی دال بر این مدعا است. توسعه کارست علاوه بر آنچه که در سنگ شناسی گفته شد که دال بر توسعه کارست در سنگهای آهکی منطقه است از منظر توسعه کارست درسازندهای منطقه می توان به موارد متعددی اشاره داشت. نمونه آبهای فامنین-قهاوند دارای اندیکس اشباع مثبت و اندیکس پایداری کمتر از 6 بوده و نشاندهنده شرایط اشباع و فوق اشباع است.این به این معنا است که آب Co2 دار به سنگهای آهکی حمله کرده و باعث خوردگی قابل ملاحظه ای از محتوای سنگی می گردد. از دیگر نکات کلیدی در انحلال سنک کف آهکی رسوبات ثانویه ای از کربنات کلسیم است که در تاسیسات، لوله های جدار و حوضچه های بسیاری از چاههای بهره برداری دیده می شود. با پمپ آب از آبخوان و به علت کاهش فشار و افزایش درجه حرارت گاز CO2 از آب آزاد شده و کربنات کلسیم نهشته می گردد. علاوه بر این وجود چشمه های کارستی متعدد در منطقه ، افزایش قابل توجه آبدهی چاهها بعد از ادامه حفاری در سنگ کف، وجود فروچاله های انحلالی در رخنمون سنگ آهکهای منطقه، وجود درزه ها و شکستگیها در برونزد سنگهای آهکی، سقوط مته در حین کف شکنی چاههای بهره برداری در سنگ کف، قرار گیری غار کارستی علیصدر در غرب منطقه از دیگر شواهد پتانسیل بالای کارستی شدن سازند قم در منطقه است در حالی که در آثار سطحی کارست در محدوده غار نیز دیده نمی شود. ماهیت انسانزادی برداشت از آب های زیرزمینی تا سال 1384، 2900 چاه عمیق و 1805 چاه کم عمق در دشتهای فامنین و کبودراهنگ حفر شده اند که سالیانه 888 میلیون مترمکعب آب از این چاهها برداشت می شود. ضمن اینکه سالیانه 155 میلیون مترمکعب نیز توسط 530 دهنه چشمه و 292 دهنه قنات تخلیه می شود. با احتساب این دو سالانه 1043 میلیون مترمکعب آب از آبخوانهای این دشتها استخراج می گردد. 93% این آب به مصرف کشاورزی و بقیه به مصرف شرب و صنعت می رسد. در خلال سه دهه اخیر تعداد چاههای عمیق از 1276 به 1520 و 2360 به ترتیب در سالهای 1358 و 1363 و 1370 افزایش یافته است.حجم معادل سالیانه استخراج آبهای زیرزمینی از 229 به 480 میلیون مترمکعب رسیده است که عمدتا" به مصرف کشاورزی رسیده است. حدود 80 درصد چاهها در در آبرفت و 20 درصد آنها در آبخوانهای کارستی با عمق بیش از 100 متر حفاری شده اند که در این میان چاههای عمیق اطراف نیروگاه همدان به 230 تا 260 متر عمق می رسد که حدود 140 متر در سنگ کف حفر شده اند.(مهندسین مشاور زمیران1384) هیدروژئولوژی برای ارزیابی سطح آب آبخوانهای منطقه هیدروگراف پیزومترهای ابراهیم آباد،نگارخاتون و امین آباد و بیزنجرد در دشت فامنین و نوآباد و خان آباد در دشت کبودرآهنگ بررسی شده اند افت قابل توجه در سطح آب موجب کاهش قابل توجه حجم مخزن آبخوان شده است. هفت چاه اکتشافی برای بررسی شرایط زیرسطحی و آب زیرزمینی این مناطق حفاری شده اند. لوگ این چاهها آمده است.بر اساس داده های حفاری توالی رسوبات در این نواحی لایه سطحی از سیلت و رس و بقیه لایه ها تناوبی از گراول، ماسه و سیلت همراه با رس تشکیل اند. علاوه بر این ضخامت میانگین آبرفت از 20 تا 120 متر متغییر بوده که در حوالی روستای همه کسی به 20 متر و در اطراف روستای جهان آباد به بیش 120 متر می رسد

از سوی دیگر اگر به نواحی اطراف شهرستان همدان سفر کنید بنا به دلایل نامعلومی در اطراف نیروگاه شهید مفتح تا حدود 10 تا 15 کیلومتری این فروچاله ها را مشاهده می کنید . گفته می شود این چاله ها دراثر ازبین رفتن آبهای زیرزمینی ناشی از فعالیت نیروگاه حرارتی شهید مفتح است که با مصرف بسیار زیاد خود آبهای زیرزمینی شهر همدان را تا آستانه نابودی پیش برده است  ، ایجاد شده است.

نیروگاه های حرارتی به علت نیاز بسیار زیاد به آب معمولا در حوالی رودخانه یا سد ساخته می شود . کاهش آب باعث از دست رفتن رطوبت و در نتیجه کاهش چسبندگی خاک و بروز فروچاله می شود. یکی دیگر از عوامل ایجاد فروچاله می تواند ورود آب به خاک و شستن ریزدانه آن باشدکه باز هم باعث کاهش چسبندگی خاک می شود. بنابراین رخ دادن این پدیده های طبیعی ناشی از تغییر پارامترهای خاکی است . در سال های اخیر کشور ما به علت کاهش بارش دچار کمبود منابع آب زیر زمینی و آب های سطحی شده است در این میان استان همدان نیز از این معضل بی نصیب نمانده است و این موضوع نگرانی مردم و مسئولان را درپی داشته است. سعید محمدی ، کارشناس آب های زیر زمینی می گوید : آبخوان ها یا به عبارت دیگر ضخامتی از سنگ و خاک که دستکم در عمق 10 متری زمین قرار دارد و توان ذخیره آب دشت های استان را در خود دارند به شدت دچار کمبود آب های زیر زمینی شده است که دشت های فامنین ، کبودرآهنگ و قهاوند واقع در شمال استان همدان از جمله این دشت ها هستند که به شدت با افت آب های زیر زمینی روبرو هستند. صفرعلی کمندانی ، مدیر عامل شرکت آب منطقه ای استان همدان می گوید : وضع سفره های زیرزمینی دشت کبودرآهنگ نامناسب است و سطح آب های زیرزمینی دشت کبودرآهنگ در دوره 32 ساله حدود 28 متر افت داشته است و هر ساله در این دشت به طور میانگین یک متر و 72 سانتیمتر کاهش سطح آب داشته ایم. منوچهر امیری ، کارشناس زمین شناسی و عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان نیز می گوید : ضخامت رسوبات سفره آبدار 3 دشت فامنین ، قهاوند و کبودرآهنگ به حدود 70 تا 100 متر می رسد و سالیانه حدود 2 و نیم تا 3 متر افت در سطح آن مشاهده می شود. کمبود آب زیرزمینی در دشت های استان علاوه بر معضل کم آبی موجب به وجود آمدن مشکل و معضل مهم و خطرناکی به نام فروچاله می شود. امیری درخصوص مکانیسم تشکیل فروچاله ها می گوید : در برخی نقاط درداخل و سطح سنگ بستر ، حفره های غار مانند و مجاری آب وجود دارد. وقتی چاه آب به این حفره ها و مجاری برسد از آبدهی بالایی برخوردار و در اثر پمپاژ آب با سرعت زیادی از حفره ها تخلیه می شود و آز آنجایی که لایه آبرفت فوقانی دارای آب است تحت فشار هیدوراستاتیکی ( به ازای هر 10 متر حدود یک اتمسفر ) آب موجود در رسوبات به سرعت از طریق حفره های موجود در سطح سنگ کف و مجاری متصل به آن به سوی چاه آب رانده می شود و در اثر حرکت سریع و رو به پایین ، رسوبات موجود در حفره سطحی به سوی غارهای زیرزمینی و چاه آب رانده و یک خالی شدگی کمانی حاصل می شود و از آنجایی که به طور مداوم رسوبات شسته و حفره ها سریع تر می شود و فشار هیدوراستاتیکی آب نیز همچنان وجود دارد به طور مرتب ریزش های کمانی ادامه می یابد و هرچه ناپایداری لایه های رسوبی فوقانی بیشتر باشد عمل فروریزش کمانی با سرعت بیشتری انجام می گیرد. او می افزاید : در منطقه مورد مطالعه یکی از عواملی که به ناپایداری و در نتیجه به فرو ریزش رسوبات کمک می کند عمل ماسه شویی در لایه های رسوبی است که به علت نبود گراول پک مناسب در جدار چاه ها اتفاق می افتد.

با توجه به مشکل کم آبی در ایران اغلب دشت های کشور از جمله دشت های تهران ، ایلام ، همدان و سمنان با مشکل فروچاله مواجه هستند که علت اصلی آن برداشت بیش از حد از سفره های آب زیر زمینی است. کمندانی هم می گوید : در دشت کبودرآهنگ سالیانه به طور میانگین 82 میلیون متر مکعب اضافه برداشت از منابع آب زیرزمینی صورت می گیرد و حدود یک میلیارد و 800 میلیون متر مکعب کسری مخزن ایجاد می شود. در دشت کبودرآهنگ 42 فروچاله ایجاد شده است که از نظر علمی 19 فروچاله قابلیت آن را دارد که آنها را فروچاله بنامیم. بزرگترین این فروچاله ها در کبودرآهنگ بیش از 25 متر قطر و در حدود 20 متر عمق دارد و با توجه به نوع زمین این منطقه امکان ایجاد فروچاله های جدید در این دشت وجود دارد. به گفته امیری کارشناس زمین شناسی تنها در طی 15 سال اخیر دستکم 20 فروچاله کوچک و بزرگ ، در سطح این دشت به وجود آمده است. احتمال ایجاد فروچاله در زیر مناطق مسکونی و شهری و یا تاسیساتی مانند نیروگاه شهید مفتح موجب نگرانی ساکنان این مناطق شده است که این موضوع توجه ویژه مسئولان به این فروچاله ها را 2 چندان می کند. با توجه به اینکه سال هاست بهره برداری قانونی از آب های دشت کبودرآهنگ ممنوع است اما هم اکنون حدود 750 چاه فقط در این دشت حفر شده است که تعداد زیادی از این چاه ها، چاه های غیرمجاز و عمیق هستند. او می گوید : از کف کنی چاه ها و حفاری در سنگ کف منطقه خودداری و جلوگیری شود، چاه هایی که کف کنی و وارد بستر شده و دارای آبدهی بالایی هستند بایدهرچه سریعتر مورد بررسی دقیق قرار گیرند و در صورت لزوم تعطیل شوند و به طور کلی هم اکنون بهره برداری از آب های موجود در سنگ بستر منطقه قهاوند ، فامنین ، کبودراهنگ باید متوقف شوند و تنها زمانی که آب های موجود در سفره رسوبی فوقانی به اتمام برسد می توان از آب موجود در کارست منطقه استفاده کرد. محمدی کارشناس آب های زیرزمینی یکی از راه های جلوگیری از فروچاله ها را توقف برداشت آب می داند و می گوید : گسترش فاضلاب شهری و استفاده از پساب تصفیه شده برای کشاورزی نقش چشمگیری در کاهش برداشت از سفره های زیر زمینی و جلوگیری از ایجاد فروچاله دارد. سال تشکیل نخستین فروچاله نامشخص است اما در سال 1372 این فروچاله کشف شده اند و بیشترین تعداد فروچاله در اطراف روستای کردآباد در جنوب کبودرآهنگ وجود دارد. در تخریب محیط زندگی مردم نشست زمین در اثر برداشت بی رویه از آب های زیر زمینی ، تنها هشدار و نشانه ای کوچک از غارت بی حد و حصر منابع طبیعی و ضعف مدیریت در این سرزمین است.

استانی که به جهت مشکلات خاص اقتصادی و اجتماعی مهاجر فرست ترین استان کشور در آخرین مقطع سرشماری عمومی نفوس و مسکن بوده و از نظر تراکم جمعیت روستایی با استانهای شمالی مثل گیلان و مازندران برابری می کند در حالیکه منابع محیطی کشاورزی آن با آن مناطق قابل مقایسه نیست. تخریب منابع خاک در استان اگرچه اندازه گیری و برآورد دقیقی در مورد آن نشده است اما حجم رسوبات و سرعت افزایش آن در تنها سد واقعی یعنی سد اکباتان نشانه ای از سرعت تخریب و فرسایش خاک در حوضه های استان است. در هفته گذشته نیز شاهد یک فروچاله در اطراف دشت کبودرآهنگ بودیم.

این فروچاله ها از سال 1372 تا کنون به وجود آمده اند و مسئولان همدان تنها راه حل برای جلوگیری از خطر این فروچاله ها را کشیدن حصار به در دهانه فروچاله اندیشیده اند .

پدیده فروچال Sink hole یا فروکش نمودن قسمتی از زمین که گاهی بصورت ناگهانی و بعض ی اوقات  با عمق قابل توجه رخ می دهد . چند سالی است که توجه مسئولین و کارشناسان ذیر بط را بخصوص در استان همدان بخود جلب نموده است . نگرانی وقوع این پدیده در مناطقی که امکان بروز خسارات مالی و حتی جانی محتمل است بر حساسیت کار افزوده است.از دیدگاه علم زمین شناسی وقوع این پدیده نیز در زمره حوادث غیرمترقبه و البته طبیع ی همچون زلزله ، رانش زمین و ... می باشد . پدیده فروچال از جمله مشخصه های مناطق آهکی است که علت العلل بروز آنها در وهله اول به ماهیت لیتولوژی سنگ بستر برمی گردد . و در گام بعدی ، نوسانات آب زیرزمینی در دل آهکها را عامل تشکیل آنها دانست. مشاهده فروچال در کوهستانهائی از جنس آهک (ارتفاعات گرین مشرف به شهرستانهای نهاوند و بروجرد و یا ارتفاعات طاقبستان و بیستون در کرمانشاه تا مناطق مسطحی چون دشت کبودراهنگ و فامنین و ... در ایران و یا در بسیاری دیگر از نقاط دنیا میسر است

فروچاله روستای همه‌کسی شهرستان فامنین که در سال 1372 با قطر 10 و عمق 20 متر که در نزدیکی مدرسه روستا واقع شده است، ممکن بود مخاطراتی را برای دانش‌آموزان داشته باشد که اکنون با ایجاد حصار در اطراف فروچاله دیگر خطری متوجه ساکنان روستا نیست.به دلیل برداشت بیش از حد از منابع آب زیرزمینی فروچاله‌های متعددی در دشت‌های استان همدان ایجاد شده است که بزرگ‌ترین آن‌ها دارای قطر 45 و عمق 20 متر است

اما مشکل فروچاله ها به ایجاد حفره های بزرگ ختم نمی شوند. در کنار فرو چاله ها چاه های آبی وجود دارند که آب انها تلخ ، ترش، سوزنده، و گاه گازدار است . روندهایی که باعث پیدایش این وضعیت می شوند حاصل از فرایند زمین شناختی است. دی اکسید کربن با منشأ جوی در آب باران و آب های سطحی و با منشأ گرمایی در آب های زیر زمینی حل شده و محیط را اسیدی می کند ؛ این ترکیب مهمترین عامل انحلال سنگ های کربناته به شمار می رود . دی اکسید کربن با منشآ جوی بر سنگ های آهکی اثر می کند ( البته وجود آلایندگی بسیار بالای نیروگاه و شهرک صنعتی ویان نیز خود در تشدید این امر سهیم بوده اند) . بر اثر انحلال سنگ های فضائی در درون زمین توسط آب اسیدی و تخلیه این آب زمینه برای ایجاد فروچاله فراهم می گردد . هر اندازه تخلیه منابع زیر زمینی با سرعت بیشتری انجام شود ایجاد فروچاله ها نیزتشدید می شود . میانگین تقریبی افت سطح ایست آبی سفره های زیر زمینی دشت فامنین در یک دوره 9 ساله 27 متر بوده که افت متوسط سالیانه 3 متر را نشان می دهد .

از سویی دیگر فروچاله ها هر گونه سرمایه گذاری در این منطقه را با چالش بزرگی رو برو کرده به نحوی که با کوچکترین زمین لرزه ای فرو چاله ها بلای جان تاسیسات صنعتی شده و حتی در مناطق مسکونی می تواند بزرگترین فاجعه انسانی در منطقه را نیز رقم زند.

دشت های کبودراهنگ و قهاوند در شمال استان همدان واقع شده که ضخامت رسوبات سفره آب دار آن به حدود 100-70 متر می رسد و در سال های اخیر فروچاله های بزرگ و خطرناکی در این منطقه به وجود آمده است. بر مبنای حفاری های انجام شده در دشت و بیرون زدگی های پیرامون آن، سنگ بستر منطقه از آهک های الیگومیوسن تشکیل شده و بر اساس بررسی های صحرایی، اندازه گیری سیستم های درز و شکاف، بررسی مقاطع نازک، وضعیت حفاری و آب دهی چاه ها، نتایج حاصل از آزمایش های شیمی آب و برآورد پارامتر هایی چون اندیس اشباع، اندیس پایداری، میزان دی اکسیدکربن آزاد محلول و فشار اولیه گاز دی اکسیدکربن حاکم بر سیستم مشخص می شود که سنگ بستر منطقه پدیده کارستیفیکاسیون را تحمل نموده و در آن ساختار درون کارست به وجود آمده که وجود پدیده های مطلوبی همچون آب دهی زیاد چاه های حفر شده در سنگ بستر و پدیده نامطلوبی چون وقوع فروچاله ها ناشی از وجود ساخت کارست در سنگ بستر منطقه بوده و برای جلوگیری یا کاهش نرخ وقوع فروچاله ها باید از کف کنی چاه ها در سنگ بستر جلوگیری کرد.

در آرشیو امور آب استان همدان به سند گزارشی وجود دارد که در آن گزارش آمده بود که در خرداد ماه سال 1347 یک دستگاه حفاری برای حفر یک حلقه چاه به روستای ویان اعزام می شود اما به علت بالا بودن سفره زیر زمینی آب و باتلاقی بودن زمین ، دستگاه حفاری نمی تواند وارد محل مورد نظر شود و محل را ترک می کند.

علت این امر را باید در ویژگی ظاهری و توپوگرافی ، شهرستان فامنین مانند یک چاله طبیعی است که اطراف آن را  ارتفاعات فرا گرفته است . زهکش شدن بارندگی های ارتفاعات اطراف در فصول پر باران به این چاله طبیعی در طی هزاران سال گذشته باعث شده بود این منطقه به یکی از سفره های آب زیر زمینی تبدیل شود. تداوم زهکش شدن بارش ها پدید آمدن چشمه ها را در پی داشت .

اما در پی برداشت بی رویه و فعالیت نیروگاه برق با دویست حلقه چاه سطح شکن شده و دبی آب دهی بالا نسبت به کشاورزان باعث شد که سازمان آب منطقه ای استان در تاریخ 8 مهر 1372 پیشنهاد کرد این دشت به عنوان دشت ممنوعه شناخته شود . اما آن چه بعد از این پیشنهاد ارزشمند ناراحت کننده بود فعالیت دستگاهای مجاز و غیر مجاز حفاری پس از اعلام این ممنوعیت بود که هنوز هم کم و بیش ادامه دارد.

بر اساس اعلام شرکت سهامی آب منطقه ای همدان ، دشت فامنین که از جنوب رزن شروع می شود و تا قهاوند ادامه پیدا می کند . در این دشت که عمده آن را شهرستان فامنین در بر گرفته است دارای 1341 چاه عمیق ، 904 چاه نیمه عمیق ، 106 قنات و 95 چشمه می باشد که آب مورد نیاز مجموعه فعالیت های تولیدی و خدماتی را تامین می کند . البته اطلاع دقیقی از تعداد چاه های غیر مجاز در دسترس نیست.

انباشت آب در این سفره بزرگ طبیعی که تمامی دشت های فامنین و کبودرآهنگ را در بر می گرفت باعث شده بود سطح ایست آبی بالا بیاید . در نتیجه در چندین نقطه از این منطقه بر اثر فشار سفره ، چشمه هایی پدید آمده بود و در طول سال بخشی از نیاز ساکنین این دشت وسیع به آب را بر طرف می کرد . چشمه جوشان روستای همه کسی که اب این روستا و روستای امامزاده را تامین می کرد از این گونه بود.

با وجود چنین سفره های قوی و ارزشمندی بود که باعث شد مطالعات بدون آینده نگری مربوط به ساخت نیروگاه حرارتی هزار مگاواتی فامنین در دوران رژیم گذشته انجام شود و پس از انقلاب به دست متخصصین ژاپنی ساخته شود ، که البته به نظر بنده فکر مناسبی برای دشت زیبای فامنین نبوده است . برای راه اندازی این نیروگاه چندین ده حلقه چاه در محوطه داخلی نیروگاه حفر گردید تا اّب مورد نیاز آن را تامین نماید . این آب در برج های خنک کننده مصرف می شود. البته سیکل ترکیبی نیز تا حد قابل قبولی از میزان آب مصرفی را می کاهد اما صورت مسئله یعنی مشکل کمبود آب و فرچاله ها همچنان باقی است.